Iets nieuws onder de zon! Opschaling van de integrale huidkankerpreventie-aanpak geZONd in Fryslân

Aanleiding

Huidkanker is de snelst groeiende vorm van kanker in Nederland. Gelukkig is huidkanker grotendeels te voorkomen door het stimuleren van veilig zongedrag, zoals ‘weren’ (schaduw opzoeken), ‘kleren’ (bedekkende kleding/zonnebril/pet dragen) en ‘smeren’ (zonnebrandcrème gebruiken) en door omgevingen creëren die zonveilig bewegen en ontmoeten mogelijk maken. 

In Fryslân is al ervaring opgedaan met een brede preventieaanpak voor jonge kinderen tot 12 jaar. Die aanpak heet 'geZONd' en wordt toegepast in kinderopvanglocaties, basisscholen en bij sport- en zwemvoorzieningen. GeZONd combineert voorlichting en educatie, aanpassingen in de omgeving (zoals schaduwplekken en zonnebranddispensers) en aandacht in het lokale beleid. Deze aanpak werkt goed, maar het is belangrijk om deze verder uit te breiden naar andere plekken waar ook jongeren en jongvolwassenen veel tijd doorbrengen. 

Dit project richt zich daarom op de aanpak verder optimaliseren met 3 nieuwe omgevingen: het voortgezet onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs, de publieke ruimte (zoals speeltuinen, parken en openbaar vervoer) en werkomgevingen (zoals horeca en de agrarische sector). Door ook daar aandacht te besteden aan zonbescherming, kunnen jongeren beter worden beschermd tegen schadelijke zonblootstelling. Hierdoor wordt samen gebouwd aan een gezondere leefomgeving waarin veilig omgaan met de zon vanzelfsprekend is. 

Doel

Dit project heeft als doel om de gezondheid van jongeren te verbeteren en bij te dragen aan het voorkomen van huidkanker op de lange termijn. Dit wordt gedaan door geZONd op meer plekken in te voeren en te zorgen dat de aanpak goed aansluit op de behoeften en de dagelijkse praktijk. 

Tegelijk wil het project leren hoe zo’n brede preventieaanpak het beste verder uitgerold kan worden, zodat ook andere regio’s hier later van kunnen profiteren. Jongeren zelf spelen binnen het project een heel belangrijke rol. Via kinder- en jongerenpanels denken zij actief mee over wat werkt, wat nodig is en hoe de aanpak zo goed mogelijk aansluit bij hun leefwereld. Hun betrokkenheid maakt de aanpak sterker en zorgt voor meer draagvlak. 

Aanpak

Het project bestaat uit 4 fasen. In de eerste fase brengt het project alle betrokken partijen bij elkaar: jongeren, ouders, scholen, gemeenten, sport- en welzijnsorganisaties en onderzoekers. Samen wordt een plan gemaakt voor de opschaling van geZONd. In de tweede fase doen de projectleden onderzoek naar wat er al goed werkt in de huidige aanpak, én wat nodig is in de nieuwe omgevingen. De projectleden voeren observaties en gesprekken uit en brengen kansen en belemmeringen in kaart. In de derde fase wordt de aanpak daadwerkelijk uitgerold in de nieuwe omgevingen. Dat wordt stapsgewijs gedaan, samen met de praktijk, en met ruimte om tussentijds te leren en bij te sturen. In de laatste fase delen de projectleden de kennis met andere regio’s en worden praktische hulpmiddelen gemaakt zoals handleidingen, lesmaterialen en stappenplannen en zorgen voor een netwerk waarin organisaties ook na afloop van het project met elkaar kunnen blijven leren en samenwerken. 

Samenwerkingspartners

Het project is een samenwerking tussen de Universiteit Maastricht en GGD Fryslân. Onderzoek en praktijk gaan hierin hand in hand. Samen met gemeenten, scholen, professionals en jongeren bouwen we aan een aanpak die aansluit, werkt en mensen bereikt. 

Verwachte resultaten

Het project levert niet alleen meer zonbescherming op voor jongeren in Fryslân, maar ook waardevolle kennis over hoe zo’n preventieaanpak goed ingevoerd en uitgebreid kan worden. Die kennis wordt breed gedeeld met andere regio’s in Nederland. Zo helpt dit project mee aan een toekomst waarin het beschermen van jongeren tegen de zon vanzelfsprekend is – op school, in de buurt en op het werk.