Antibiotica-allergie: verbeteren van de kwaliteit van registratie in de regio
Onjuiste of onvolledige registratie van antibiotica-allergieën komt veel voor. Hierdoor moet de behandelaar onnodig uitwijken naar een alternatief antibioticum. Alternatieve antibiotica zijn vaak minder effectief, hebben meer bijwerkingen, zijn duurder en leiden tot meer resistentie. Onjuiste registraties treffen dus zowel de individuele patiënt als de maatschappij.
Doel
In het LUMC loopt een pilot om het aantal onjuiste allergieregistraties in het ziekenhuis te verminderen, door enerzijds bestaande onjuiste allergie registraties te corrigeren (‘ontlabelen’) en anderzijds nieuwe onjuiste registraties te voorkomen (educatie en communicatie). Dit blijkt zeer effectief. Echter het probleem van onjuiste registraties speelt ook buiten het ziekenhuis. Derhalve is het van belang dat er een transmurale aanpak komt. Dit project heeft als doel het project regionaal te implementeren en zo de registratie van antibiotica-allergie in de regio te verbeteren.
Meer informatie
- Toolkit antibiotica-allergie voor vier zorgdomeinen: ziekenhuizen, verpleeghuizen, apotheken en huisartsenpraktijken. (nov 2025)
- GGG-congres 2025: Sessie 7: Antibiotica: van Nationaal Actieplan tot actie in de praktijk (apr 2025)
- GGG-congres 2025: Sessie 11: Implementatiefellows als eerste hulp bij succesvol implementeren (apr 2025)
Verslagen
Eindverslag
Tot 90% van de geregistreerde antibiotica-allergieën blijkt onterecht. Onjuiste of onvolledige registraties leiden tot het gebruik van minder effectieve, toxischere en duurdere alternatieven, met negatieve gevolgen voor patiënt en maatschappij, zoals meer infecties, langere opnames en hogere zorgkosten. Een regionale analyse in Regio Holland West laat zien dat in ziekenhuizen, verpleeghuizen, apotheken en huisartsenpraktijken het merendeel van de registraties incompleet en vaak onjuist is. Dit vormt een transmuraal probleem waarbij patiënten, zorgprofessionals en zorgsystemen zijn betrokken.
Doelstellingen
Het verbeteren van de kwaliteit van antibiotica-allergieregistraties in Regio Holland West door:
- de ontwikkeling van domeinspecifieke toolkits voor het ziekenhuis, verpleeghuis, de apotheek en de huisartsenpraktijk;
- implementatie in pilotinstellingen;
- procesevaluatie en optimalisatie van de toolkits;
- disseminatie en voorbereiding van landelijke opschaling.
Onderzoeksdesign/projectopzet
Het project is uitgevoerd als implementatieonderzoek met co-creatie. Op basis van barrièreanalyses volgens het Flottorp-framework, patiëntinterviews en focusgroepen zijn strategieën geselecteerd met behulp van de CFIR-ERIC-tool. Deze strategieën zijn uitgewerkt tot domeinspecifieke toolkits. De implementatie verliep adaptief volgens de fasen van Grol en Wensing, met continue evaluatie en bijstelling.
Objecten/eenheden
Zorgprofessionals (artsen, verpleegkundigen en apothekers), patiënten met een antibiotica-allergieregistratie en instellingen binnen vier domeinen: ziekenhuizen, verpleeghuizen, huisartsenpraktijken en apotheken. Inclusie betrof instellingen en zorgverleners in Regio Holland West.
Interventie(s)
De interventie bestaat uit een toolkit per domein met educatieve tools (e-learning, FTO-materiaal en zakkaartjes), patiëntgerichte materialen (animatie en informatiefolders), ICT-aanpassingen en communicatieprotocollen. De toolkits bieden een ‘menukaart’ van strategieën, variërend van laag- tot hoogintensief, afgestemd op de lokale context.
Domeinspecifieke toolkits zijn ontwikkeld en geïmplementeerd in vier pilotinstellingen. De toolkits zijn beschikbaar via Toolkit Antibiotica-allergie van het Antimicrobiële Resistentie Zorgnetwerk Holland West. De pilots laten positieve bevindingen zien op het gebied van acceptatie, haalbaarheid en juistheid van de strategieën. Doorlopende evaluatie toont aan dat continue bijstelling noodzakelijk en haalbaar is. Regionale en landelijke netwerken hebben zich gecommitteerd aan opschaling in 2025 en 2026.
Discussie
De doelstelling, het ontwikkelen en implementeren van toolkits, is behaald. De belangrijkste les is dat flexibiliteit en lokale inbedding cruciaal zijn. Beperkingen waren de tijdsdruk bij zorgprofessionals en verschillen in context tussen en binnen domeinen. De implicaties zijn dat een adaptieve aanpak en autonomie van instellingen het draagvlak en de duurzaamheid vergroten. De maatschappelijke impact is groot: betere allergieregistraties leiden tot veiliger, doelmatiger en goedkoper antibioticagebruik en dragen bij aan het verminderen van antimicrobiële resistentie.
Diversiteit en gender
Het project omvat alle patiëntengroepen, zonder focus op een specifiek geslacht of andere diversiteitsdimensies. Het patiëntperspectief is wel integraal meegenomen via interviews en voorlichting.