Deïmplementatie van routinematig FDG-PET/CT gebruik in stadiëring van lokaal gevorderde maagkanker
Uit de PLASTIC-studie blijkt dat het gebruik van FDG-PET/CT bij de stadiëring van maagkanker niet kosteneffectief is. Desalniettemin wordt de FDG-PET/CT in de praktijk nog vaak toegepast, in 2021 bij driekwart van de patiënten.
Het doel van dit deïmplementatieproject is het gebruik van FDG-PET/CT bij de stadiëring van maagkanker te verminderen, door zorgverleners bewust te maken van de beperkte waarde en hoge kosten van FDG-PET/CT. Het streven is om het totale aantal FDG-PET/CT’s jaarlijks te verminderen tot 5% of minder (90% reductie vergeleken met 2022). In dit landelijke project worden activiteiten, zoals onderwijs en feedback, gebruikt om zorgverleners anders te laten handelen. Zo verbetert de kwaliteit en betaalbaarheid van zorg en beschermen we patiënten tegen blootstelling aan onnodige diagnostiek met schadelijke straling en langere wachttijden tot behandeling. Dit project zorgt dat het niet-gepast gebruik van FDG-PET/CT wordt gedeïmplementeerd in de klinische praktijk.
Hoofdstudie
Bekijk de bijbehorende hoofdstudie van dit VIMP (Verspreidings- en Implementatie Impuls) project.
Verslagen
Eindverslag
Achtergrond
Maagkanker is wereldwijd de derde oorzaak van kanker gerelateerde sterfte. In Nederland krijgen jaarlijks circa 1.100 patiënten deze diagnose, waarvan slechts een derde curatief kan worden geopereerd. Het tijdig opsporen van metastasen is essentieel om niet-zinvolle operaties en chemotherapie te voorkomen. De PLASTIC-studie liet zien dat FDG-PET/CT nauwelijks meerwaarde heeft (slechts 1% extra metastasen), terwijl dit wel zorgt voor extra straling, wachttijd en zorgkosten. Ondanks dit beperkte nut werd FDG-PET/CT lange tijd routinematig toegepast. Sinds oktober 2023 adviseert de aangepaste richtlijn FDG-PET/CT niet meer standaard, maar alleen bij sterk vermoeden van metastasen na negatieve CT en stadiëringslaparoscopie. De PLASTIC-2 VIMP onderzocht actief het deïmplementatieproces van routinematig FDG-PET/CT gebruik in de primaire stadiëring van maagkanker.
Doelstelling
Het primaire doel was het verbeteren van de zorg voor maagkankerpatiënten door routinematig gebruik van FDG-PET/CT bij stadiëring te reduceren naar ≤5%. Secundaire doelen waren het geven van instructie over de beperkte waarde van PET/CT, het verkorten van diagnostische vertraging en het reduceren van zorgkosten.
Objecten/eenheden van het project
Patiënten met een chirurgisch resectabel, gevorderd maag- of slokdarm-maag (Siewert III) adenocarcinoom (cT3-4b, N0-3, M0), leeftijd ≥18, CT-abdomen/thorax, werden geïncludeerd. Interventies waren: implementatie van de nieuwe richtlijn, inzet van local champions, herhaalde instructies en bijeenkomsten, competitieve feedback via dashboards, en interviews met zorgverleners en patiënten over belemmerende en bevorderende factoren.
Interventie(s)
- Recent aangepaste richtlijn behandeling maagcarcinoom (2023)
- Interviews zorgverleners en patiënten over belemmerende/bevorderende factoren FDG-PET/CT deïmplementatie
- ‘Local champions’
- Herhaalde instructie zorgverleners tijdens kick-off en vervolgbijeenkomsten
- Competitieve feedback via nieuwsbrieven met live dashboards aantal verrichte FDG-PET/CT’s
- Overleg local champions en projectteam studievoortgang
Resultaten
- Het aantal FDG-PET/CT’s daalde van 37% (2023) naar 24% met 9% specifiek aangevraagd voor maagcarcinomen (2024), een reductie van 13-28%.
- Belangrijkste belemmeringen: overlap slokdarm/maagprotocol, onbekendheid met de nieuwe richtlijn in verwijzende centra, beperkte deelname en gebrek aan personeel.
- Bevorderende factoren: richtlijnwijziging, multidisciplinaire samenwerking, herhaalde instructie, steun vanuit patiënten perspectief en publicatie van de studieresultaten.
- Mediane aantal MDO’s vóór start behandeling: 2 (IQR 1–2).
- Mediane wachttijd tot behandeling: 14 dagen (IQR 7–21).
- Kostenbesparing: 83 vermeden scans = ca. €87.814, bij een projectbudget van €50.000.
Discussie
De PLASTIC-2 toonde dat FDG-PET/CT deïmplementatie leidde tot een daling naar 9%, wanneer de aanvraag specifiek voor maagcarcinomen was, in 2024. Hoewel het doel van ≤5% niet volledig werd gehaald, is de reductie substantieel. Belangrijke succesfactoren waren de richtlijnwijziging, instructie en samenwerking tussen zorgverleners.
Limitaties waren gebrek aan capaciteit of tijd voor inclusie, in het bijzonder in perifere centra. Nieuwe (de)implementatiestudies kunnen hierop anticiperen door bijvoorbeeld financiële of andere vergoedingen voor deelname te bieden. Ook het feit dat patiënten met verdenking distaal slokdarmcarcinoom een PET/CT kregen, die uiteindelijk een Siewert type 3 tumor waren. Dit laatste is helaas onoverkomelijk.
Conclusie
De PLASTIC-2 VIMP heeft geleid tot een duidelijke reductie van routinematig PET/CT gebruik en substantiële kostenbesparing, waarbij de handvatten zoals samenwerking, interviews, herhaalde instructie, en richtlijnwijzigingen, belangrijke bevorderende factoren zijn geweest. Dit project biedt een goed voorbeeld voor toekomstige deïmplementatieprojecten.
Registratienummer
23U-0659 VIDATUM