Achtergrond afbeelding Achtergrond afbeelding darkmode

Dagboek Implementatie als opmaat naar geïntegreerde interventies in Persoonsgerichte zorg op de Intensive Care afdeling; DIPIC-studie

Hoe werkt het?

Bekijk de korte film op YouTube over het project:

Schermprint korte film Terugblikken op de IC-periode

IC-opname

Een opname op de intensive care (IC) kan grote en langdurige gevolgen hebben voor het welzijn van patiënten en hun naasten. IC-dagboeken zijn een bewezen effectieve interventie om deze gevolgen te beperken. Digitale IC-dagboeken bieden kansen voor betere toegankelijkheid en structureel gebruik, maar implementatie in de dagelijkse zorgpraktijk is complex. Dit project richtte zich op het ontwikkelen, toepassen en evalueren van een onderbouwde implementatiestrategie voor een digitaal IC-dagboek in Nederlandse IC-afdelingen.

Doel

Het doel van dit project was het ontwikkelen, implementeren en evalueren van een digitaal IC-dagboek (Post-IC) in de dagelijkse IC-praktijk. Het project beoogde kennis te genereren over bevorderende en belemmerende factoren voor implementatie en effectieve implementatiestrategieën te identificeren. Daarnaast was het doel om praktische handvatten te ontwikkelen voor duurzaam gebruik en opschaling van digitale IC-dagboeken binnen Nederlandse IC-afdelingen.

Aanpak

Het project werd uitgevoerd in opeenvolgende fasen. Eerst werden bevorderende en belemmerende factoren voor digitale IC-dagboeken onderzocht via focusgroepen en interviews met IC-professionals, IC-overlevers en naasten, aangevuld met een vragenlijst. Op basis hiervan werd met behulp van Implementation Mapping een theorie-gedreven, stapsgewijze implementatiehandleiding ontwikkeld. Vervolgens werd het digitale IC-dagboek Post-IC geïmplementeerd op 4 Nederlandse IC-afdelingen. De implementatie werd geëvalueerd met gebruiksdata over 12 maanden, interviews met zorgverleners en kartrekkers en een post-implementatievragenlijst.

Samenwerkingspartners

Binnen het project waren IC-professionals uit deelnemende ziekenhuizen en vertegenwoordigers van FCIC & IC Connect betrokken. IC-verpleegkundigen droegen bij door digitale dagboeken te gebruiken (aanbieden en erin schrijven), en diverse disciplines van het IC-team hebben deelgenomen in de deelstudies met interviews en vragenlijsten Hierdoor stond praktijkkennis centraal gericht op implementatie en toepassing van relevante strategieën. FCIC & IC Connect bracht het perspectief van voormalig IC-patiënten en naasten in en borgde de patiënt- en maatschappelijke relevantie. Deze samenwerking was essentieel om kennis te ontwikkelen die wetenschappelijk onderbouwd is en goed aansluit bij de praktijk en behoeften van patiënten en zorgprofessionals.

Samenwerken met mbo-studenten

Het mbo-onderwijs verrijken met praktijkgerichte onderzoeksopdrachten heeft meerdere voordelen: de mbo-studenten kunnen niet alleen een bijdrage leveren aan het onderzoek, maar krijgen ook kennis mee vanuit het onderzoek én ze leren met onderzoekende blik in hun werk te staan. Binnen dit project werden studenten betrokken bij 2 studies: de ontwikkeling van een applicatie voor de nazorg voor naasten van IC-patiënten en de implementatie van het ‘post-IC-dagboek’. 

Lees het interview over samenwerking met mbo-studenten in dit project

Download de video (mp4, 405 MB) Uitgeschreven tekst (txt, 4 kB)

Resultaten

Het project leverde inzicht op in bevorderende en belemmerende factoren voor het gebruik van digitale IC-dagboeken vanuit het perspectief van patiënten, naasten en professionals: 

  • Digitale IC-dagboeken ondersteunen patiënten en naasten bij verwerking en begrip van de IC-opname, wat kan bijdragen aan het verminderen van langdurige psychische klachten. 
  • Voor professionals bleek dat gebruiksvriendelijkheid, scholing en organisatorische ondersteuning essentieel zijn voor duurzaam gebruik. 
  • Ziekenhuizen met actieve kartrekkers en structurele opvolging realiseerden hogere adoptie en betere inbedding in de dagelijkse zorg. 
  • De ontwikkelde implementatiehandleiding faciliteert brede toepassing, draagt bij aan toekomstbestendige IC-zorg en kan op termijn mogelijk de zorgbelasting en maatschappelijke kosten verminderen.

De opgedane kennis en ontwikkelde materialen zijn bruikbaar voor andere zorginstellingen en implementatietrajecten van digitale interventies binnen en buiten de IC-zorg. Daarnaast draagt het project bij aan het landelijke debat over digitale zorg, passende zorg en duurzame implementatie.

Vervolg

De ontwikkelde implementatiehandleiding biedt IC-afdelingen concrete handvatten om digitale IC-dagboeken duurzaam te borgen in de dagelijkse zorg. Door aandacht voor scholing, kartrekkers en structurele opvolging kan het gebruik ook bij personeelswisselingen worden voortgezet. De handleiding is breed toepasbaar en aanpasbaar aan lokale contexten, waardoor opschaling naar andere IC-afdelingen en ziekenhuizen mogelijk is. In de toekomst kan verdere integratie met bestaande zorgprocessen en digitale systemen bijdragen aan versterking van nazorg en continuïteit van zorg voor IC-patiënten en hun naasten.

Aanbevelingen

  1. Zet bij de invoering van (digitale) interventies die bijdragen aan persoonsgerichte, passende zorg een onderbouwde implementatieaanpak in, bijvoorbeeld via een implementatiehandboek. Dit ondersteunt een gestructureerde invoering, vergroot de kans op succesvolle adoptie en draagt bij aan duurzame borging in de dagelijkse zorgpraktijk.
  2. Veranker implementatie structureel in de zorgpraktijk Faciliteer de invoering van digitale IC-dagboeken door tijd, scholing en verantwoordelijkheden expliciet op te nemen in werkprocessen, functieprofielen en kwaliteitsbeleid, met een duidelijke rol voor kartrekkers.
  3. Investeer in scholing en duurzame kennisoverdracht Integreer het gebruik en de meerwaarde van IC-dagboeken in initiële opleidingen en bij- en nascholing van IC-professionals, met aandacht voor communicatie met patiënten en naasten en voor implementatievaardigheden.
  4. Ondersteun theorie-gedreven implementatie en opschaling Stimuleer het gebruik van bewezen implementatiekaders, zoals Implementation Mapping, bij digitale zorginnovaties om duurzame adoptie, borging en opschaling binnen verschillende zorgcontexten te bevorderen.
  5. Blijf implementatie en impact monitoren in onderzoek Combineer gebruiksdata met kwalitatieve en kwantitatieve evaluaties om inzicht te houden in adoptie, naleving, normalisatie en (maatschappelijke) effecten voor patiënten, naasten en professionals.
  6. Ontwikkel randvoorwaarden op beleids- en financieringsniveau Neem implementatie en borging van digitale interventies expliciet mee in beleid en bekostiging, zodat niet alleen ontwikkeling maar ook duurzaam gebruik en opschaling worden gefaciliteerd binnen passende zorg.

Meer projecten

Bekijk andere ZonMw-projecten waarbij projectleider Margo van Mol betrokken is:

Producten

Titel: Implementation guide for champions and ICU team
Titel: Werkboek met praktische instructies, op maat gemaakt per lokatie
Titel: Facilitators and barriers in the use of a digital diary in the intensive care unit
Auteur: Carola Schol
Titel: Digital innovation in providing information and emotional support in the critical care environment, an international exploration.
Auteur: MMC van Mol & Carola Schol.
Titel: Facilitators and barriers in the use of a digital diary in the intensive care unit
Auteur: Schol C, Berger E, Leerentveld C, Gommers D, van Mol M, Ista E
Link: https://doi.org/10.1186/s40635-023-00546-y
Titel: Introduction of a digital diary in person-centered ICU care
Auteur: Carola Schol & MMC van Mol
Titel: Experiences of survivors’ relatives with a digital diary in the adult intensive care unit.
Auteur: • MMC van Mol
Titel: Determinants of digital ICU diary implementation and use by ICU professionals: A cross-sectional survey analysis.
Auteur: Schol CMA, Ista E, Rinket M, Berger E, Gommers DAMPJ, van Mol MMC.
Magazine: Intensive and Critical Care Nursing. 2025; 87.
Titel: (2025). Developing implementation strategies for digital ICU diaries targeting ICU professionals: an implementation mapping approach.
Auteur: Schol CM, van Mol MMC, Ista E.
Magazine: Implementation Science Communications 6:85.
Titel: Facilitators and barriers in the use of a digital diary in the intensive care unit
Titel: Het abstract Facilitators and barriers in the use of a digital diary in the intensive care unit, in 2023 ingediend voor Lives23 ESICM, heeft de prestigieuze erkenning van ‘best abstract’ gekregen.
Titel: Het abstract Facilitators and barriers in the use of a digital diary in the intensive care unit, in 2023 ingediend voor Lives23 ESICM, heeft de prestigieuze erkenning van ‘best abstract’ gekregen.
Titel: Meta data over de DIPIC-studie

Snel naar

  • Verpleging en verzorging
  • Implementatie
  • Intensive care
  • Oog voor naasten
  • Participatief en praktijkgericht onderzoek
  • Verpleegkundig leiderschap

    • Kenmerken

    • Projectnummer:
      10040032110002
    • Looptijd: 100%
      2022
      2025
    • Gerelateerde programma's:
    • Gerelateerde subsidieronde:
      Leren van implementeren: Implementatie van effectieve interventies in de verpleging en verzorging
    • Projectleider en penvoerder:
      dr. M.M.C. van van Mol PhD
    • Verantwoordelijke organisatie:
      Erasmus Medisch Centrum

    Implementatie van effectieve interventies

    Om het gebruik van kennis in praktijk, beleid en onderwijs te stimuleren, financieren wij 4 projecten die met gerichte implementatieactiviteiten en implementatieonderzoek aan de slag gaan. Dit project is daar één van. Bekijk de andere projecten.